1P4 (Tech)Zdalne Lekcje

język polski I P4

29.04.2020.Temat: Słowa i ich znaczenia.

Celem lekcji jest scharakteryzowanie najważniejszych relacji semantycznych* w języku i zdefiniowanie pojęć: synonimia, homonimia, antonimia i polisemia.

*semantyczny – dotyczący znaczenia wyrazów, znaczeniowy;

 semantyka – dział językoznawstwa, którego przedmiotem jest analiza znaczeń wyrazów.

Słowa odnoszą się zwykle do wielu pojęć. Na przykład miłość to zarówno uczucie, którym matka darzy swoje dziecko, jak i związek między ludźmi (np. wolna miłość). Wieloznaczność danego słowa, czyli istnieje wielu pojęć przez to słowo oznaczanych to polisemia.

Ze względu na swoje znaczenia słowa mogą pozostawać wobec siebie w różnych relacjach. Niektóre z nich to:

Antonimia – związek łączy słowa o przeciwstawnych znaczeniach, np. miłość – nienawiść. Słowa o znaczeniach przeciwstawnych to antonimy.

Homonimia – relacja między słowami o takim samym brzmieniu, ale zupełnie innych, niepowiązanych ze sobą znaczeniach, zwykle też o różnym pochodzeniu, np. kurka (gatunek grzyba) – kurka (mała kura, ptak). Takie wyrazy to homonimy.

Synonimia – bliskoznaczność, czyli relacja między słowami o podobnych znaczeniach np. miłość – sympatia, kochanie, zakochanie, amory. Takie wyrazy to synonimy.

Wyrazom można także nadawać znaczenia niedosłowne (przenośne, inaczej: metaforyczne), które nie są notowane w słowniku, i które można odczytać tylko w kontekście innych słów. Nadawanie nowych znaczeń słowom stanowi jeden z fundamentów poezji.

Ćwiczenia.

Postaraj się zrobić jak najwięcej ćwiczeń samodzielnie, jeśli chcesz przyswoić wiadomości z lekcji. Do wszystkich ćwiczeń znajdziesz odpowiedzi na zakończenie lekcji.

  1. Określ znaczenie słowa „głowa” (wskaż elementy znaczeniowe, które są potrzebne do zdefiniowania wyrazu).
  2. Wyraz „głowa” jest wieloznaczny. Wyjaśnij, w jaki sposób łączą się ze znaczeniem głównym następujące użycia słowa: „głowa rodziny”, „głowa kolumny”, „głowa kapusty”.
  3. Przyjrzyj się poniższym parom wyrazów:

„minie” (co zrobi?) – „minie” (komu? czemu?);

„wieżę” „wierzę”;

„bal” (zabawa taneczna) – „bal” (ociosany pień drzewa).

Czym homonimy różnią się od wyrazów wieloznacznych?

  1. Wskazując różnice znaczeniowe między rzeczownikami „mamrotać”, „mówić”, „krzyczeć”, udowodnij, że synonimy to wyrazy blisko-, a nie jednoznaczne.

Który z podanych wyrazów ma najogólniejsze znaczenie i może zastąpić w tekście pozostałe?

  1. Uporządkuj podane synonimy według rosnącej intensywności znaczeniowej: a) Mokry, wilgotny, namokły.  b) Zimny, lodowaty, chłodny, mroźny.  c) Wyczerpanie, zmęczenie, znużenie.
  2. Do podanych rzeczowników dobierz najodpowiedniejsze synonimy wyrazów dobry / zły.
DOBRY ZŁY
obiad np. smaczny, smakowity, pyszny, wyśmienity np. niesmaczny, ohydny
człowiek
postępowanie
nastrój
zakup
wpływ
wiadomości
opinia
wzrok

Teraz możesz porównać swoje odpowiedzi z przykładowymi rozwiązaniami:

Słowa i ich znaczenia- załącznik

7. Przeczytaj sonet Cuda miłości Jana Andrzeja Morsztyna (podręcznik, lekcja 37, str.198.) i wykonaj polecenia do tekstu.

Odpowiedzi na pytania 1,3,4 prześlij.

Zdobytą wiedzę warto wykorzystać w praktyce, np. w redagowaniu prac pisemnych.

Stosowność wypowiedzi oficjalnej wymaga zrezygnowania ze słownictwa potocznego i slangowego.

Należy zachować ostrożność w stosowaniu wyrazów nacechowanych emocjonalnie.

Nieprzemyślane zastosowanie polisemów czy homonimów może sprawić, że wypowiedź stanie się  dwuznaczna, a nawet  śmieszna

Wykorzystanie semantycznych środków językowych powinno służyć wyeksponowaniu własnego stanowiska, zwróceniu uwagi na szczególnie istotny problem czy nawiązaniu kontaktu z odbiorcą.

 

Pozdrawiam  – Katarzyna Nowak.