3BT (Tech)Zdalne Lekcje

język polski III BT

28.04.2020. Temat: Zabóstwiło się cudacznie…Poetyckie (i nie tylko) sposoby poszerzania języka.

Celem lekcji jest omówienie zasad tworzenia neologizmów;,  neologizmów z wierszy Leśmiana, objaśnienie budowy słowotwórczej neologizmów (leśmianizmów) oraz określenie funkcji nowych formacji słowotwórczych w poezji Leśmiana.

  1. Przyczyny powstawania nowych słów w języku naturalnym.

Powstawanie nowych słów jest jednym z elementów „działania” funkcji poznawczej języka naturalnego. To przejaw pasji poznawczej człowieka, który za pomocą słów poznaje rzeczywistość).Powstawanie nowych wyrazów jest uwarunkowane przez dwie przyczyny:

„zewnętrzną” – w związku z rozwojem cywilizacji i kultury materialnej człowieka zachodzi konieczność nazywania nowych przedmiotów, pojęć)

„wewnętrzną” -człowiek często tworzy nowe słowa, aby wyrazić nimi swój stosunek do danego  przedmiotu.

NEOLOGIZM – nowy wyraz stworzony według zasad słowotwórstwa danego języka w celu nazwania rzeczy bądź zjawiska lub tylko na doraźny użytek twórcy.

W poezji neologizmy służą odświeżeniu języka, precyzowaniu znaczeń, uzyskiwaniu nowych efektów brzmieniowych.

NEOSEMANTYZM – nadawanie nowego znaczenia wyrazowi już istniejącemu i używanemu.

 

  1. Zasady tworzenia neologizmów:
  • Dodawanie formantów słowotwórczych do istniejącego słowa (przedrostki i przyrostki)
  • Łączenie słów istniejących (złożenia, zrosty)
  • Odcinanie cząstek wyrazów
  • Zapożyczenia wyrazów z innych języków
  • Nadawanie wyrazom nowych znaczeń (neosemantyzacja)

 

  1. Przeczytaj wykład w podręczniku (lekcja nr 59 )i wykonaj ćwiczenia 1.–3. ze s. 345.
  2. Przeczytaj wiersze Bolesława Leśmiana zamieszczone w podręczniku i wykonaj polecenia do tekstów.

 

  • Słownictwo odnoszące się do świata natury, np.:

– bezpiecze szmaragdowe (rzeczownik bezpiecze pochodzi od przymiotnika bezpieczny, neologizm oznacza tyle, co ‘miejsce bezpieczne’);

– gwoździki […] wykrapiały się wiśniato (czasownik wykrapiać się pochodzi od czasownika kropić, sens czasownika można oddać za pomocą

parafrazy ‘istnieć za pomocą czynności kropienia’; przysłówek wiśniato jest motywowany przez przymiotnik wiśniowy / rzeczownik wiśnia,

formant -aty jest typowy dla polskich dialektów, przysłówek określa sposób istnienia roślin);

– zabóstwiło się cudacznie (czasownik zabóstwić się pochodzi od rzeczownika bóstwo, oznacza tyle, co ‘zaistnieć jako bóstwo/pod postacią

bóstwa’);

  • Słownictwo odnoszące się do świata fantastycznego:

– wszechleśny powiew (przymiotnik wszechleśny motywowany jest przez przymiotnik leśny oraz przedrostek wszech, neologizm podkreśla wszechobecność leśnego powiewu demona…);

– nieustanne rozkwity (rzeczownik rozkwit pochodzi od czasownika rozkwitać, oznacza efekt procesu oznaczanego przez wyraz podstawowy);

– ust bezśmiech (rzeczownik bezśmiech motywowany jest przez wyrażenie syntaktyczne bez śmiechu i próbuje nazwać jeden z aspektów zachowania demona zieleni);

– wonne niedowcielenia (rzeczownik niedowcielenie pochodzi od czasownika niedowcielić, który sam w sobie jest neologizmem i oznacza tyle, co ‘istnieć w niepełny sposób’);

– zamrocz paproci (rzeczownik zamrocz pochodzi od wyrażenia syntaktycznego za mrokiem, oznacza ‘coś więcej niż mrok’; sens neologizmu można również wytłumaczyć przywołując czasownik zamroczyć);

– bezświat zarośli (rzeczownik bezświat motywowany jest przez rzeczownik świat zaprzeczony przez prefiks bez-, który za pomocą negacji próbuje nazwać inny wymiar świata);

– bezbrzask głuchy (rzeczownik bezbrzask pochodzi od rzeczownika brzask oraz prefiksu bez-, określającego jedną z cech innego wymiaru świata);

– sto wiosen bezdeni (rzeczownik bezdeń motywowany jest przez rzeczownik dno oraz prefiks bez-, określa on nieskończony wymiar innego świata).

Poezja (literatura) zasadniczo może pełnić dwie funkcje: odtwarzającą (mimetyczną) w stosunku do rzeczywistości oraz poznawczą (poezja staje się narzędziem poznawania świata) .

Tworzenie nowych słów przez Leśmiana jest przede wszystkim próbą odkrycia (opisania?) innego wymiaru rzeczywistości

  • neologizmy określają zjawiska należące do świata metafizycznego (pozazmysłowego);
  • słowa tworzone przez Leśmiana charakteryzują „inny” wymiar świata;
  • neologizmy jako jeden z elementów literackiej kreacji Leśmiana (kreacji narracji / narratora, elementów świata przedstawionego itd.) współtworzą baśniowy (fantastyczny) nastrój;
  • neologizmy odnoszące się do świata natury odkrywają jego dynamiczną i zmienną istotę (np. nagromadzenie czasowników określających dynamiczne procesy w odniesieniu do świata natury jako odzwierciedlenie filozoficznych poglądów Leśmiana, (por. podręcznik, s. 341);
  • za pomocą neologizmów Leśmian powołuje do istnienia zjawiska, które nie istnieją w wymiarze realistycznym (kreacyjna funkcja języka naturalnego

Neologizmy stają się dla Leśmiana narzędziem poznania rzeczywistości pozazmysłowej (funkcja poznawcza języka naturalnego).

Rozwiązanie zadania 8 ze str.347 proszę przesłać jako potwierdzenie udziału w lekcji.

Pozdrawiam – Katarzyna Nowak