3BT (Tech)Zdalne Lekcje

język polski III BT

21.04.2020. Temat: Sufit, który dla innych był podłogą… Problematyka społeczna w „Granicy”.

Celem dzisiejszej lekcji będzie omówienie problematyki społecznej powieści Z. Nałkowskiej, charakterystyka przestrzeni zamieszkiwanej przez bohaterów oraz opisanie podziałów społecznych.

POWIEŚĆ SPOŁECZNA – odmiana powieści realistycznej. Czerpie tematy z życia współczesnego autorowi, ukazuje zwykle panoramę społeczeństwa. Przedstawione w niej działania postaci są motywowanie nie tylko psychologicznie, lecz także przez czynniki społeczne (np. status materialny).

Przykłady tzw. powieści społecznych:

  • Prus, Lalka (powieść realizmu krytycznego ukazująca rozkład społeczeństwa polskiego w latach 80. XIX w.);
  • Orzeszkowa, Nad Niemnem (realistyczny portret środowiska szlacheckiego zamieszkującego na Kresach w czasach popowstaniowych represji);
  • Żeromski, Ludzie bezdomni (naturalistyczny portret warunków życia proletariatu i mniejszości żydowskiej w Warszawie przełomu XIX i XX w.).

Tematyka społeczna była bliska Nałkowskiej ze względu na jej poglądy. W trakcie pisania powieści związana była z grupą literacką „Przedmieścia”, której cechy to:

  • środowisko skupiające pisarzy o lewicowych poglądach;
  • radykalizm społeczny literatów (model literatury zaangażowanej społecznie);
  • teksty literackie z pogranicza literatury i reportażu (dokument literacki);
  • operowanie techniką realistyczną i naturalistyczną jako sposób opisania realiów życia warszawskiego proletariatu;

„Granica” pisana była w latach nasilającego się w kraju kryzysu, który prowadził do niepokojów społecznych, zwolnień robotników, bankructw przedsiębiorstw.

Autorski komentarz określający genezę Granicy – „Wszędzie nędza i bezrobocie, każdy spotkany na drodze człowiek, często przybyły z dalekich stron, szuka pracy i bierze jałmużnę. W Warszawie zostawiłam ten świat, gdzie paręstet ludzi z szczytu żyje po magnacku, robi spieszne fortuny. […] Ubóstwo reguluje całe istnienie nasze […]”.

Cytat za: H. Kirchner, Posłowie, [w:] Z. Nałkowska, Granica, Warszawa 1986, s. 259–260.

W swojej powieści Nałkowska przedstawia obraz polskiego społeczeństwa lat 30 XX wieku, prezentując wszystkie ówczesne warstwy społeczne:

ZIEMIAŃSTWO – hrabiostwo Tczewscy. (postacie groteskowe, nie budzące sympatii, ale to oni rządzą miasteczkiem, im podporządkowana jest „Niwa”, oni decydują o karierze Czechlińskiego i Ziembiewicza.

SZLACHTA – Ziembiewiczowie („wysadzeni z siodła”, utracili majątek i pełnią funkcję zarządców Boleborzy)

DROBNOMIESZCZAŃSTWO – Kolichowska (utrzymuje się z kamienicy)

BIEDOTA MIEJSKA, ROBOTNICY – Gołąbscy, Borboccy, Chąśbowie, Bogutowa. Najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana grupa bohaterów powieści. Są oni ofiarami systemu politycznego i tragicznych warunków społecznych.

  1. Symbolem rozwarstwienia społecznego ukazanego w powieści jest kamienica ciotki Elżbiety, Cecylii Kolichowskiej. Przekrój kamienicy i opis jej mieszkańców to zobrazowanie struktury społeczeństwa polskiego lat 30. XX w.

Wykorzystując fragmenty powieści zamieszczone w podręczniku (lekcja 55, str.326-328). utworu, zgromadź informacje na temat lokatorów domu Kolichowskiej oraz warunków ich życia (opis przestrzeni)

Wykorzystaj kartę pracy lub sporządź notatkę.  kamienica – karta pracy

 

  1. Losy mieszkańców kamienicy Kolichowskiej.

Gołąbscy –  zostają wyeksmitowani do piwnic za niepłacenie czynszu, mąż Joasi opuszcza ją, ginie w niewyjaśnionych okolicznościach w związku z robotniczymi rozruchami w mieście; kolejni członkowie rodziny Joanny umierają z powodu nędzy życia w nieludzkich warunkach;

przez jakiś czas lokum zamieszkiwane jest przez jej brata – F. Barbockiego, ofiarę robotniczych rozruchów itd.;

  1. Chąśba – zwolniony z fabryki Hettnera za działalność polityczną, aresztowany przez policję w czasie rozruchów;
  2. Kolichowska – umiera – a wraz z nią „mieszczański” sposób myślenia o rzeczywistości.
  3. Interpretacja rozmowy Elżbiety z Zenonem w kontekście problematyki społecznej. Kategoryzowanie  przestrzeni przez Elżbietę i jej interpretacja.
Salon na piętrze
– wygodny i luksusowy salon Kolichowskiej; – komfortowe życie mieszkańców (np.: wygodna kanapa, radio, miejsce beztroskiej rozrywki).
Granica → PODŁOGA – SUFIT
Sutereny
– miejsce zamieszkiwane przez „ludzi-szczury”;

– piwnice zamienione na mieszkania (działalność „filantropijna”);

– ograniczona powierzchnia życia (mała, klaustrofobiczna przestrzeń);

– mieszkanie zamieszkiwane przez dzieci, kobietę chorą na raka oraz matkę chorą na gruźlicę;

– mieszkanie „fenomen” według Elżbiety

Podsumowanie.

Między poszczególnymi grupami społecznymi istnieje nieprzekraczalna granica, która uniemożliwia przejście z jednej warstwy do drugiej. Najbiedniejsi nie maja żadnych szans na zrealizowanie swoich celów życiowych, żyją w skrajnej nędzy. Praca jest dla nich jedynym źródłem utrzymania, chociaż pozwala im jedynie wegetować. Symboliczną granicą jest  podłoga w domu Kolichowskiej. Pod ziemią mieszkają najbiedniejsi. Nałkowska w naturalistyczny sposób opisuje realia ich życia, nękające ich choroby, nędzę i głód.

 

21.04.2020. Temat: Kładka przez ową przepaść… Starość i śmierć w literaturze międzywojnia.

Celem lekcji jest omówienie problematyki egzystencjalnej w powieściach Z. Nałkowskiej i M. Dąbrowskiej, określenie podobieństw między bohaterkami obu powieści, wskazanie różnic w sposobie odchodzenia obu kobiet oraz objaśnienie ich przyczyn a także porównanie sposobu postrzegania starości w różnych tekstach literackich.

Młodość i starość jako tematy literackie – które były popularniejsze w tekstach?

Kult młodości u romantyków, dominacji różnych problemów młodego pokolenia w utworach literackich kolejnych epok. W dwudziestoleciu międzywojennym proces dojrzewania emocjonalnego, politycznego, narodowego Cezarego Baryki czy wybory moralne Zenona Ziembiewicza wkraczającego w dorosłe życie.

 Z drugiej strony w XX w. ludzkie życie wydłuża się na tyle, że nie tylko młodość, ale i starość staje się doświadczeniem powszechnym. Najpopularniejsze literatki (M. Dąbrowska, Z. Nałkowska, M. Kuncewiczowa) portretują w swych powieściach bohaterki, które boleśnie doświadczają przemijania. Na przykład w „Granicy”: pani Kolichowska, właścicielka kamienicy, matka Ziembiewicza, panie z prowincjonalnego towarzystwa pojawiające się na przyjęciach imieninowych u pani Kolichowskiej, o których narrator odautorski mówi: „zlot widm”, „parada wiedźm”, „kongres czarownic”.

  1. Przeczytaj fragmenty powieści „Noce i dnie” oraz „Granica” (podręcznik, lekcja 56, str.330) W obu dostrzec można problematykę egzystencjalną, czyli refleksje na temat życia. Przedstawione w nich  kobiety dokonują podsumowania doświadczeń, bilansu oczekiwań od życia i zysków w obliczu śmierci.
  2. Porównaj bohaterki  przeżywające starość według kryteriów:
  • Stosunek bohaterek do życia
  • Przeżywanie starości
  • Relacje z innymi ludźmi
  • Refleksja egzystencjalna

Wykorzystaj kartę pracy lub zredaguj notatkę. porównanie kobiet – karta pracy

 

Kolichowska – Ostrzeńska – porównanie

 

  1. Wyjaśnij sens metafory „kładka przez ową przepaść”.

Przypominam, że zbliża się termin przesłania wypracowania (patrz lekcja z 15.04)

Osoby , które nie przeczytały jeszcze „Ferdydurke” powinny zrobić to jak najszybciej.

Pozdrawiam – Katarzyna Nowak