2BT (Tech)Zdalne Lekcje

język polski II BT

18.05.2020. Temat: Młoda Polska – początki modernizmu.

Schyłek XIX wieku przyniósł tzw. Przełom antypozytywistyczny. W całej Europie nastąpiło załamanie jednoznacznego, opartego na nauce obrazu świata i człowieka: miejsce pewników zajęły wątpliwości, poszukiwania, indywidualne rozstrzygnięcia. Czas długiej stabilizacji politycznej sprzyjał rozwojowi  kultury i sztuki.

Młodą Polską nazwano w kulturze okres, który cechuje duża liczba nowych kierunków artystycznych. Terminy analogiczne do Młodej Polski spotykamy także w innych literaturach europejskich (Młoda Belgia, Młoda Skandynawia, Młoda Francja).

W historii literatury i sztuki funkcjonują również inne określenia wskazujące najważniejsze tendencje tego okresu:

MODERNIZM – nowoczesność, przeciwstawianie się klasycznym regułom;

NEOROMANTYZM – powrót do idei romantycznych: metafizyki, indywidualizmu, irracjonalizmu, koncepcji odzyskania niepodległości poprzez walkę.

 

  1. Podłoże historyczno-polityczne modernizmu w Europie i w Polsce.
Europa przełomu XIX i XX w.

Polska przełomu XIX i XX w.

– proces kolonizacji terenów pozaeuropejskich (rozwój polityki kolonialnej),

– czas względnego pokoju (brak konfliktów zbrojnych na terenie Europy),

– ekspansja socjalizmu Rosji (działalność Lenina, powstanie bolszewików itd.

– zjawisko emigracji zarobkowej (masowe wyjazdy do Stanów Zjednoczonych i Brazylii),

– rozwój ruchów socjalistycznych i chłopskich,

– rozwój organizacji nacjonalistycznych (kultywowanie tożsamości polskiej),

– rewolucja w Królestwie Polskim (rozwój ruchów socjalistycznych i proletariackich)

 

La belle époque (fr. La Belle Époque – piękna epoka, piękny okres, piękny czas) – nazwa nadana okresowi od zakończenia wojny francusko-pruskiej w 1871 roku do wybuchu I wojny światowej.

Cechy – długotrwały pokój, pozytywne dla Europy efekty polityki kolonialnej, ożywienie gospodarki przemysłowo-handlowej, bogacenie się burżuazji, emancypacja mieszczaństwa, względny dobrobyt, postęp naukowy, rozwój sztuki masowej.

  1. Zapoznaj się w wykładem wprowadzającym do epoki modernizmu (podręcznik 2.2, s. 18)

 

  1. Czas trwania epoki:

EUROPA – początek: 1857 r. koniec: bunty studentów w 1968 r.

POLSKA – początek: 1894 r. (edycja II tomu Poezji K. Przerwy-Tetmajera) koniec: 1918 r. (odzyskanie niepodległości); lata 90. XX w. (upadek komunizmu).

  1. Tło społeczno – polityczne

Europa

Polska

czas politycznej stabilizacji (czas pokoju),

– rozwój gospodarki (względny dobrobyt),

– wieloaspektowy rozwój sztuki (por. zjawisko sztuki użytkowej, początki kina, Wielka Reforma Teatru itd.),

– poszukiwanie europejskiej tożsamości,

– rozwój masowej turystyki,

– przełom XIX i XX w. jako belle époque.

– gwałtowny rozwój miast,

– industrializacja,

– rozwój autonomii galicyjskiej,

– ograniczenie procesu rusyfikacji (szczególnie po rewolucji 1905 r.),

– rozwój szkolnictwa w zaborze pruskim (ograniczenie analfabetyzmu).

 

  1. Specyfika modernistycznego światopoglądu w kontekście zjawiska kryzysu kultury 2. połowy XIX w.

RELIGIA:

  • kryzys tradycyjnej religijności opartej na autorytecie Kościoła,
  • rozwój „religijności indywidualnej” (duchowość pozainstytucjonalna),
  • fascynacja religiami Dalekiego Wschodu (buddyzm, hinduizm),
  • ekspansja ateizmu.

AKSJOLOGIA:

  • wartości etyczne są względne (relatywizm),
  • prawda jest wartością subiektywną,
  • obiektywizm jest iluzją,
  • kryzys tradycyjnej moralności mieszczańskiej.

ESTETYKA:

  • kategorie estetyczne mają charakter subiektywny,
  • piękno jest kategorią subiektywną, a przez to – nieuchwytną,
  • kategorie estetyczne są pochodną wrażliwości emocjonalnej człowieka,
  • – kryzys antycznej kalokagatii (np.: piękno jako pochodna zła).

 

ANTROPOLOGIA:

  • człowiek istotą złożoną, niejednoznaczną,
  • człowiek jako jednostka autonomiczna w stosunku do zbiorowości (modernistyczny indywidualizm),
  • fascynacja głębią osobowości człowieka (tym, co nieracjonalne)

 

  1. Kierunki w sztuce.

Zapoznaj się z materiałem zawartym w lekcji na portalu e- podręczniki, wykonaj ćwiczenia i stwórz notatkę prezentującą główne kierunki w literaturze i sztuce Młodej Polski.

https://epodreczniki.pl/a/izmy-przelomu-wiekow/Df3xg9TaN

 

 

FILOZOFIA MODERNIZMU

 

Filozofia pozytywistyczna była tworzona na wzór nauk przyrodniczych, ograniczała się do spraw poznania naukowego, doświadczalnego i wyrażała optymistyczną wiarę w możliwości ludzkiego działania.  Filozofia modernizmu  wykroczyła swoim zasięgiem poza sprawy świata przyrody, a za obowiązujący model poznawczy j językowy przyjęła wypowiedź poetycką. Ponownie – jak w romantyzmie filozofowie wkroczyli w „dziedzinę ducha”, a więc ludzkiej psychiki. Wiarę w rozum i postęp wyparły pesymizm i uznanie nauki za niedostateczne narzędzie poznania świata i człowieka.

Filozofia pozytywna

Filozofia modernistyczna

Scjentyzm Krytyka naukowego podejścia do rzeczywistości, której natura jest nieuchwytna.
Empiryzm Subiektywizm – poznanie rzeczywistości wyklucza obiektywizowanie sądów na jej temat.
Ewolucjonizm Rzeczywistość dynamicznie się zmienia, cywilizacja europejska osiągnęła apogeum swojego rozwoju.

 

Nurty filozofii modernistycznej:

A. Schopenhauer

F. Nietzsche

H. Bergson

KONCEPCJA ŚWIATA / RZECZYWISTOŚCI

– świat jest przedmiotem ludzkich pragnień,

– świat jest zbiorem zjawisk, które są dla ludzi nieosiągalne,

– świat jest nicością,

– światem rządzi Wola

– świat jest bytem dynamicznie zmieniającym się,

– rzeczywistość jest zjawiskiem subiektywnym,

– świat znajduje się w fazie kryzysu (wartości, pojęć religijnych).

natura świata jest nieuchwytna, gdyż jest

on bytem dynamicznie zmieniającym się,

– świat jest zjawiskiem subiektywnym (indywidualnym),

– światem rządzi pęd życiowy (franc. Élan vital).

WIZJA CZŁOWIEKA

człowiek jest z natury bytem nienasyconym,

– człowiekiem rządzą pragnienia (istota ludzka jest zniewolona przez żądze,

pragnienia, egoistyczne potrzeby),

– życie człowieka jest walką (polega na nieustannej rywalizacji z innymi ludźmi),

– sensem ludzkiego życia jest doświadczenie nienasycenia i cierpienia.

idea „nadczłowieka” (tu: istota świadomie dążąca do ambitnych celów wykraczających poza horyzont wyznaczony przez dotychczasowy system wartości). człowiek za pomocą rozumu (intelektu) nie jest w stanie poznać i opisać rzeczywistości,

– człowiek może poznać rzeczywistość za pomocą intuicji.

PODSTAWOWE POJĘCIA

– filozoficzny pesymizm,

– egzystencjalizm,

– absurd,

– Wola.

– nihilizm,

– relatywizm,

– wola mocy,

– resentyment,

– nadczłowiek.

– witalizm (franc. élan vital),

– intuicjonizm.

Specyfika filozofii modernizmu:

  • dynamiczna koncepcja rzeczywistości,
  • eksponowanie subiektywizmu w poznawaniu i opisywaniu rzeczywistości (natura świata nie ma charakteru obiektywnego),
  • interpretowanie zjawisk rzeczywistości jako efektów działania procesów nieosiągalnych dla ludzkiego poznania (por. kategoria Woli, élan vital).
  • negowanie wartości świata kultury i cywilizacji (przekonanie o istniejącym kryzysie),
  • relatywizm moralny, poznawczy

 

Zapoznaj się z materiałem dotyczącym filozofii epoki, a następnie wykonaj ćwiczenia: 2,3,4,5.

https://epodreczniki.pl/a/filozofia-epoki/DMRklRY4d

 

Pozdrawiam –  Katarzyna Nowak