1CB (SB_I)Zdalne Lekcje

język polski I CB

03.04.2020.

Temat: Zalety, które stały się wadami – Portret sarmacki.

Przełom XVI i XVII wieku to szczytowy okres potęgi państwa polskiego. Polska była wtedy drugim co do wielkości państwem w Europie. Polacy podróżowali po Europie, utrzymywali kontakty z wybitnymi ludźmi tamtych czasów, studiowali na najlepszych uniwersytetach, znali języki obce. Mieli poczucie wielkości narodowej i przekonanie o dawności tradycji, z której mogli być dumni. Nasza kultura czerpała z zachodnich wzorców, ale przede wszystkim tworzyła własne.

MIT SARMATY

Sarmatyzm to określenie polskiej kultury szlacheckiej od schyłku XVI w. do 1. połowy XVIII w., której genezę łączono z Sarmatami – starożytnym, walecznym ludem zamieszkującym wschodnią Europę, który cenił wolność i demokrację. Polska szlachta uważała się za potomków Sarmatów. Takie przekonanie  było dla niej powodem do dumy oraz uzasadniało jej uprzywilejowaną pozycję w państwie.

 Barokowy Sarmata cenił gościnność, szeroki gest, kochał się w myślistwie, koniach, biesiadach. Chętnie i hucznie celebrował wszelkie uroczystości, zwłaszcza wesela i pogrzeby. Każdy niemal szlachcic znał łacinę, mitologię, uczył się retoryki. Sarmatom przypisywano wiele wspaniałych cech charakteru, np. wrodzoną dumę, waleczność, patriotyzm, odwagę i męstwo.

Jeśli mówimy o wizerunku sarmaty, to możemy mieć na myśli jego wygląd zewnętrzny, ale przede wszystkim zespół cech i charakterystyczną postawę.

Zapamiętaj!

Sarmatyzm

Ideologia

Kultura szlachty polskiej

·       Mit o pochodzeniu Sarmatów

·       Wzór osobowy szlachcica Sarmaty

·       Charakterystyczny szlachecki strój

·       Przestrzeganie obyczajów

·       Sztuka sarmacka – portrety, pamiętniki, kroniki rodzinne

 

Jak wyglądał szlachcic z XVII wieku?

Nosił barwny strój inspirowany orientem: żupan i kontusz. Przepasany był ozdobnym pasem, u którego wisiała turecka  szabla. Jak przystało na szlachcica doby baroku miał wąsy i podgoloną głowę.

Początkowo sarmatyzm jako ideologia polskiej szlachty  miał wydźwięk pozytywny, gdyż symbolizował: dumę narodową, przywiązanie do rodzinnych tradycji; przeciwstawienie ekspansji cudzoziemszczyzny, waleczność, odwagę męstwo, honor, umiłowanie ojczyzny, wolności i demokracji, przywiązanie do katolicyzmu, ceremonialną religijność, szacunek dla praworządności , zdolności oratorskie, gościnność, wystawność i wysoki status majątkowy.

Niestety zalety sarmatyzmu po pewnym czasie stawały się wadami. I tak na zasadzie kontrastu: dumie narodowej, bitności, rycerskości, wierności tradycji, kultowi demokracji i wolności, wierności katolicyzmowi, umiejętności przemawiania, wystawnej gościnności, przeciwstawiane są megalomania, drażliwość „na honorze”, skłonność do pojedynkowania się, brawura, szafowanie życiem, zaściankowość, warcholstwo, nienawiść do innowierców i pogan, pieniactwo, nieposzanowanie prawa, gadulstwo, popisywanie się obcymi zwrotami, demagogia, pijaństwo i obżarstwo.

 

Sarmatyzm

zalety

wady

·       patriotyzm i duma narodowa

·       religijność

·       pielęgnowanie tradycji i obyczajów

·       waleczność i odwaga

·       gościnność

·       piękne wysławianie się

·       pogarda  i wrogość wobec cudzoziemców

·       nietolerancja wobec innowierców i fanatyzm religijny

·       awanturnictwo

·       życie ponad stan

·       gadulstwo

 

Doskonałe portrety szlachcica-Sarmaty stworzył w swoich utworach Jan Chryzostom Pasek. Fragmenty jego „Pamiętników” będziemy analizować na kolejnych lekcjach.

Pozdrawiam

Katarzyna Nowak