2PT (Tech)Zdalne Lekcje

język polski 2 PT

15.05.2020 r.

TEMAT: Rachuj no się, z łaski swej, ze słowami! Agresja i przemoc w języku.

Wprowadzenie:

Agresja i przemoc w języku mogą być wyrażane na wiele różnych sposobów. Do najczęściej spotykanych należą:

– używanie określeń poniżających, pogardliwych lub obraźliwych wobec odbiorcy,

– wyrażanie negatywnych emocji skierowanych przeciw odbiorcy,

– łamanie reguł dyskusji,

– łamanie reguł estetyki i kultury języka, np. używanie wulgarnych określeń,

– łamanie zasad stosowności,

– stosowanie argumentu ad personam, czyli niedotyczącego przedmiotu sporu i godzącego w samego odbiorcę- jego słabości, ułomności

  1. Proszę zapoznać się z typologią aktów mowy, zwracając uwagę na  przykłady konstatacji (twierdzeń) oraz performatywnych aktów mowy (performatywów, wypowiedzi sprawczych).

  Akt mowy– działanie o charakterze werbalnym lub pozawerbalnym mające określony cel oraz zamierzone przez nadawcę skutki;

Konstatacje- typ wypowiedzi podlegających kryterium prawdziwości (np.: Świeci słońce, Warszawa jest stolicą Francji);

Performatywy– akty mowy niepoddające się ocenie ze względu na kryterium prawdy – fałszu (np.: słowa księdza w sakramencie chrztu).

2. Charakterystyka bezpośrednich i pośrednich aktów mowy.

Zasadniczo w obrębie aktów mowy można wyodrębnić dwie strategie komunikacyjne:

I strategia- charakteryzuje się tym, że nadawca przekazuje informacje (sensy, intencje itd.) wprost, za pomocą kodu językowego;

II strategia – polega na przekazywaniu tych informacji w sposób niekonwencjonalny, ukryty, zrozumienie komunikatu wymaga w takim wypadku od odbiorcy odczytania wypowiedzi w szerszym kontekście sytuacyjnym.

To proste rozróżnienie pozwala na wyodrębnienie bezpośrednich aktów mowy (np.: Proszę Cię, przyjedź do nas na wakacje) i aktów pośrednich (np.: Co robisz w wakacje? zainteresowanie rozmówcy, przyjęcie zaproszenia na wakacje )

3. Skuteczność aktu mowy przejawia się w doprowadzeniu do osiągnięcia przez nadawcę zamierzonego celu za pomocą komunikatu werbalnego / niewerbalnego;

Skuteczność aktu mowy wynika z szeregu składników;

– okoliczności zewnętrzne,

– osoba nadawcy,

– specyficzna procedura słowna

4. Polecenie:

Proszę przeczytać fragment „Ludzi bezdomnych” Stefana. Żeromskiego, z rozdziału Szewska pasja (temat 16, podręcznik s. 91–92).

Fragment przedstawia jeden z epizodów mających miejsce w Cisach (konflikt między Judymem a dyrektorem zakładu leczniczego),

Proszę zwrócić uwagę na:

  • znaczący charakter tytułu rozdziału w kontekście zachowania głównego bohatera – „szewska pasja –gwałtowna, niepohamowana złość; wściekłość; furia;
  • narracyjno-dialogowy charakter fragmentu (mowa pozornie zależna ukazująca perspektywę wzburzonego Judyma, dialog jako konfrontacja bohaterów – zobrazowanie kłótni);
  • dramatyzm sceny osiągnięty za pomocą wprowadzenia słownictwa nazywającego gwałtowne emocje, relacje między uczestnikami sporu ( wszystko kipiało w nim, zapytał tonem zimnym i zdradzającym gniew, mówił dobitnie, zaśmiał się szyderczo ).

Wypełniając kartę pracy – Karta pracy 1  spróbuj scharakteryzować strategię komunikacyjną zastosowaną przez Judyma w kontekście typologii aktów mowy.

Sugerowane odpowiedzi znajdziesz w załączniku-  plik 2

5. Wnioski.           

– szlachetne intencje bohatera zostały wypaczone przez sposób ich sformułowania (zwerbalizowania);

– cele stawiane przez bohatera w większości mają charakter emocjonalny, Judym skupia się na wyrażeniu swojego wzburzenia, a nie na racjonalnym argumentowaniu sprzeciwu;

– środki werbalne dobierane przez Judyma wyrażają wzburzenie, ironiczny stosunek do rozmówcy, są źródłem nieporozumień – konfliktu;

– nieodpowiednie środki językowe zastosowane przez Judyma w trakcie sporu są źródłem agresji językowej obu stron konfliktu, a ostatecznie – groteskowego rozwiązania siłowego – wrzucenie Krzywosąda do rowu ze szlamem;
– konsekwencją konfliktu jest utrata pracy przez Judyma.

Zaliczenie zajęć:

Proszę sporządzić pełną notatkę z lekcji, zrobić zdjęcie i przesłać na mojego maila w dniu dzisiejszym.

Pozdrawiam- Bożena Kusiuk