2FTP (Tech)Zdalne Lekcje

język polski 2 FTP

28.04.2020 r.

TEMAT 1: RACHUJ NO SIĘ, Z ŁASKI SWEJ, ZE SŁOWAMI! AGRESJA I PRZEMOC W JĘZYKU

Cele lekcji:

  • określenie zakresu zainteresowań pragmatyki językowej;
  • zaprezentowanie przyczyn sporu między Judymem a administratorem zakładu leczniczego w Cisach;
  • określenie intencji wypowiedzi Judyma we fragmencie powieści;

Wprowadzenie. Proszę zapoznać się z  typologią aktów mowy, zwracając uwagę na  przykłady konstatacji (twierdzeń) oraz performatywnych aktów mowy (performatywów, wypowiedzi sprawczych).

 Akt mowy-  działanie o charakterze werbalnym lub pozawerbalnym mające określony cel oraz zamierzone przez nadawcę skutki;

Konstatacje-  typ wypowiedzi podlegających kryterium prawdziwości (np.: Świeci słońce, Warszawa jest stolicą Francji);

Performatywy- akty mowy niepoddające się ocenie ze względu na kryterium prawdy – fałszu (np.: słowa księdza w sakramencie chrztu).

  1. Charakterystyka bezpośrednich i pośrednich aktów mowy.

Zasadniczo w obrębie aktów mowy można wyodrębnić dwie strategie komunikacyjne:

  • pierwsza charakteryzuje się tym, że nadawca przekazuje informacje (sensy, intencje itd.) wprost, za pomocą kodu językowego,
  • druga strategia polega na przekazywaniu tych informacji w sposób niekonwencjonalny, ukryty, zrozumienie komunikatu wymaga w takim wypadku od odbiorcy odczytania wypowiedzi w szerszym kontekście sytuacyjnym.

To proste rozróżnienie pozwala na wyodrębnienie bezpośrednich aktów mowy (np.: Proszę Cię, przyjedź do nas na wakacje) obok aktów pośrednich (np.: Co robisz w wakacje?).

Co robisz w wakacje? zainteresowanie rozmówcy, przyjęcie zaproszenia na wakacje

  Skuteczność aktu mowy przejawia się w doprowadzeniu do osiągnięcia przez nadawcę zamierzonego celu za pomocą komunikatu werbalnego / niewerbalnego;

Skuteczność aktu mowy wynika z szeregu składników (np.: okoliczności zewnętrzne, osoba nadawcy, specyficzna procedura słowna).

  • Proszę przeczytać fragment powieści S. Żeromskiego (podręcznik s. 91–92). Fragment przedstawia jeden z epizodów mających miejsce w Cisach (konflikt między Judymem a dyrektorem zakładu leczniczego).

Proszę zwrócić uwagę na:

  • znaczący charakter tytułu rozdziału w kontekście zachowania głównego bohatera (por. „szewska pasja” – ‘gwałtowna, niepohamowana złość; wściekłość; furia’);
  • narracyjno-dialogowy charakter fragmentu (mowa pozornie zależna ukazująca perspektywę wzburzonego Judyma, dialog jako konfrontacja bohaterów – zobrazowanie kłótni);
  • dramatyzm sceny osiągnięty za pomocą wprowadzenia słownictwa nazywającego gwałtowne emocje, relacje między uczestnikami sporu (np.: wszystko kipiało w nim, zapytał tonem zimnym i zdradzającym gniew, mówił dobitnie, zaśmiał się szyderczo ).

Wypełniając kartę pracy Karta pracy 1 spróbuj  scharakteryzować  strategię komunikacyjną zastosowaną przez Judyma w kontekście typologii aktów mowy.

Sugerowane odpowiedzi znajdziesz w  plik 2

2. Wnioski:

    • Szlachetne intencje bohatera zostały wypaczone przez sposób ich sformułowania (zwerbalizowania).
    • Cele stawiane przez bohatera w większości mają charakter emocjonalny. Judym skupia się na wyrażeniu swojego wzburzenia, a nie na racjonalnym argumentowaniu sprzeciwu.
    • Środki werbalne dobierane przez Judyma wyrażają wzburzenie, ironiczny stosunek do rozmówcy, są źródłem nieporozumień – konfliktu.
    • Nieodpowiednie środki językowe zastosowane przez Judyma w trakcie sporu są źródłem agresji językowej obu stron konfliktu, a ostatecznie – groteskowego rozwiązania siłowego (wrzucenie Krzywosąda do rowu ze szlamem).
    • Konsekwencją konfliktu jest utrata pracy przez Judyma.

Zaliczenie zajęć:

Proszę sporządzić pełną notatkę z lekcji, zrobić zdjęcie i przesłać na mojego maila w dniu dzisiejszym.

Pozdrawiam- Bożena Kusiuk